Afgelopen maand werd het vluchtelingenkamp Moria op het Griekse eiland Lesbos volledig in de as gelegd. Sinds de verwoestende brand bivakkeren duizenden vluchtelingen langs de weg die naar Mytilini leidt. Politiebussen en militairen voorkomen dat migranten naar de stad trekken. Nederland heeft zich bereid verklaard honderd kwetsbare vluchtelingen weg te halen van Lesbos, maar dit aantal gaat dan af van het quotum toelatingen van volgend jaar. Dit bevestigt dat een rijk land zijn ogen sluit voor de complexiteit van een zuidelijke EU-lidstaat. Athene barst – al jaren – uit haar voegen.

Het aantal vluchtelingen dat via het ‘resettlement programma’ van de Verenigde Naties wordt overgenomen door westerse landen daalt sinds 2016, terwijl het aantal vluchtelingen sterk toeneemt. Landen in de regio of aan de grens van Europa zijn hier de dupe van. Het aantal asielaanvragen per hoofd van de bevolking is in Griekenland, na Cyprus, het hoogste in Europa, volgens cijfers van Eurostat. Terwijl er een enorme overbevolking is in de kampen op de Griekse eilanden, is het aantal migranten in steden op het vaste land ook flink toegenomen in de afgelopen jaren. Dakloze migranten domineren de straten in de binnenstad van Athene.

In tegenstelling tot Noord-Europese steden, verblijven migranten in Athene niet in de buitenwijken of banlieues, maar verblijven zij vaak in het historische centrum. De migratiecrisis is hierdoor duidelijk zichtbaar in de stad. Kwetsbare asielzoekers, waaronder alleenstaande moeders met kinderen, zwangere vrouwen of mensen met medische problemen, mogen de vluchtelingenkampen op de eilanden vroegtijdig verlaten en hun asielprocedure afwachten op het vaste land. Via het ESTIA-programma dat georganiseerd wordt door de UNHCR en gefinancierd door de Europese Unie, krijgen zij een container of een appartement in de stad en een bescheiden toelage van 150 euro per persoon per maand voor levensonderhoud.

Meer dan 32 duizend asielzoekers kregen in 2019 via het ESTIA-programma accommodatie toegewezen. De appartementen worden door de UNHCR gehuurd van Griekse eigenaren. Een medewerker van ESTIA vertelt dat het merendeel van de appartementen zich in het centrum van Athene bevindt. ‘Het ingewikkelde is dat zodra de asielzoekers een officiële vluchtelingenstatus krijgen, ze het appartement binnen 6 maanden moeten verlaten en hun toelage wordt gestopt. Mensen konden eerst nog wat langer in de appartementen blijven wonen, maar onder druk van de Europese Unie moeten de migranten nu echt na 6 maanden de woning uit. Omdat er nauwelijks betaalbare woningen of kansen op werk zijn, belanden mensen dan op straat.’ Veel Grieken geven de voorkeur aan het verhuren van hun appartement aan de UNHCR in plaats van aan vluchtelingen. Een andere medewerker die als tolk werkt, geeft aan dat hij zich zorgen maakt over de toekomst: ‘Griekenland heeft nu al bijna honderd duizend vluchtelingen en ze blijven komen.’ De Griekse overheid en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) proberen integratieprojecten op te zetten voor de vluchtelingen. De projecten zijn echter kleinschalig en bevinden zich nog in de proeffase. Bovendien lijken ze steeds te worden ingehaald door de aantallen nieuwe migranten die in de stad aankomen.

Leegstaande panden
Als gevolg van de economische crisis die in 2009 begon, zijn grote delen van het centrum van Athene vervallen. Terwijl de leegstand van appartementen niet altijd zichtbaar is, zijn leegstaande winkels, braakliggende stukken grond en verouderd erfgoed een duidelijk teken van chronische leegstand. Langdurige crisisomstandigheden hebben ertoe geleid dat projecten in het midden van de bouw zijn gestopt en dat veel commerciële activiteiten op de begane grond in het stadscentrum zijn verdwenen. Migranten die nergens anders naartoe kunnen, slapen op de pleinen of in de leegstaande gebouwen, waar het vaak ontbreekt aan stromend water en voorzieningen. Een aantal asielzoekers heeft onderdak gevonden in kraakpanden, die georganiseerd zijn op basis van principes van autonome zelforganisatie. Medio 2017 werden er naar schatting tussen de 2,500 en 3,000 migranten gehuisvest in 49 kraakpanden in het centrum van de stad. In het afgelopen jaar zijn door de nieuwe rechtse regering een aantal van deze kraakpanden leeggeruimd en gesloten, waaronder het beroemde City Plaza Hotel.

Druk op publieke ruimte
Athene is zeer dichtbebouwd. Kijkend vanaf een van de heuvels in de binnenstad, lijkt de stad te zijn opgebouwd uit een golvende massa van betonnen appartementengebouwen. Deze configuratie is het resultaat van de moderne ontwikkeling van de Griekse hoofdstad tussen 1950 en 1990. Landeigenaren werden gestimuleerd om op grote schaal ‘eigen’ appartementengebouwen te bouwen om zo in te spelen op het toenmalige woningtekort. In deze ontwikkeling ontbrak echter een ‘publieke waarde’ component die het behoud van de bestaande openbare ruimten garandeerde. Hoewel het plan voor de nieuwe hoofdstad in 1833 nog uit grote verbonden publieke ruimten bestond, zoals het Syntagma-, Monastiraki-, Omonia-, Klafthmonos- en het Koumoundrou plein, werd de stad vanaf de jaren ’50 drastisch verdicht. Dit leidde tot een verlies van bomen en historische gebouwen. Het resulteerde in smalle straten en geïsoleerde pleinen. Vandaag de dag heeft de Griekse hoofdstad het laagste percentage groene en openbare ruimte per persoon in vergelijking met andere Europese steden. De weinige openbare plekken in de stad, worden vaak toegeëigend door migranten die geen andere plek hebben om te verblijven.

Z. (25) komt uit Afghanistan en gaat elke dag naar het Victoria plein in het centrum van Athene, waar ze andere migranten uit haar vaderland ontmoet. Een groot deel van hen brengt de nacht door op het plein. Sinds de landen ten noorden van Griekenland hun grenzen hebben gesloten, zitten veel migranten vast. ‘Ik kom hier elke dag, omdat ik geen werk heb en niks anders kan doen. De wachttijden voor de asielprocedure zijn heel erg lang.’ In een aantal gevallen leidt de aanwezigheid van migranten tot spanningen en conflicten tussen verschillende bewoners. M. (67), een Griekse man die al zijn hele leven in het noordelijke deel van het centrum woont, benadrukt dat de publieke ruimten in zijn buurt zijn overgenomen door nieuwkomers. Hij probeert andere Griekse bewoners te overtuigen dat zij de pleinen moeten ‘terugveroveren’ op de migranten. ‘In 2009 sloot een groep Griekse bewoners de speeltuin van Aghios Panteleimonas af en bleef het gebied wekenlang bewaken, als reactie op het falen van de autoriteiten om te voorkomen dat de migranten op het plein samenkwamen. Dit is een voorbeeld van hoe we in actie moeten komen.’ Met de groei van het aantal vluchtelingen in Griekenland neemt de weerstand bij de Griekse bevolking toe.

Uitzichtloos bestaan
F. (17) spendeert zijn dagen rond het Omonia plein. Omdat hij uit Afghanistan komt en geen papieren heeft, maakt hij geen kans op asiel in Europa. Hij vertelt dat hij net als veel andere Afghaanse jonge jongens wordt gedwongen om in de prostitutie te werken om te kunnen overleven. ‘Ik ben in 2017 naar Europa gekomen omdat het thuis niet langer veilig was voor jongens zoals ik. Ik wil graag werken en een rustig leven hebben. Maar kijk wat ik elke dag doe. Ik ben wanhopig.’

Nederland heeft aangegeven dat de 100 op te nemen asielzoekers bestaan uit 50 personen in gezinsverband met kinderen en 50 alleenstaande minderjarigen. Uit een brief aan de Tweede Kamer van staatssecretaris van Asiel, Ankie Broekers-Knol, blijkt dat het bij deze laatste groep gaat om kinderen onder de 14 jaar. Er wordt niet gekeken naar de groep alleenstaande jongeren tussen 14 en 18 jaar, terwijl uit cijfers van EKKA, het Griekse Nationale Centrum voor Sociale Solidariteit, blijkt dat dit de grootste groep minderjarige alleenstaande asielzoekers is in Griekenland.

Waar is Europa?
In het televisieprogramma ‘de Vooravond’ werd de opvang van migranten in Griekenland meerder keren ‘opvang in de regio’ genoemd. Door politici wordt vaak benadrukt dat ‘opvang in de regio’ beter is voor migranten, omdat ze op die manier gehuisvest worden in een meer vertrouwde omgeving, dichter bij huis. Maar zoals columnist Sheila Sitalsing terecht beschreef in de Volkskrant wordt door het politieke etiket ‘de regio’ op Griekenland te plakken, gesuggereerd dat het probleem vooral dààr is. Migranten horen dààr thuis.

Vanuit de straten in de wijk rond het Victoriaplein is de verlichte Akropolis in de verte te zien. Dit is Europa. Het wordt tijd dat migratie niet als een Grieks probleem gezien wordt, maar als Europese verantwoordelijkheid en solidariteit.

 

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *